📑 İçindekiler
Isparta Ulaşımda Metropolleri Solladı!
“Komşu metropol Antalya’da öğrenci 20 liraya aktarmasız seyahat ederken, Isparta’da öğrenci binişi 28 liraya, kartlı tam biniş 40 liraya fırladı. Aktarmanın olmadığı şehirde iki vasıta kullanan vatandaş tek yöne 80 lira ödüyor.”
On binlerce üniversite öğrencisinin yaşadığı Isparta’da toplu taşıma cep yakıyor. Aylık yol gideri bin lirayı aşan gençler soruyor: Metropollerde 20 lira olan öğrenci bileti, birkaç kilometrelik Isparta’da neden 28 lira?
Isparta – IspartaGuncel.Com — Isparta kent içi toplu taşıma ücretlerine yapılan son zamlar, hem hizmeti kullanan vatandaşları hem de direksiyon başındaki taşımacı esnafını içinden çıkılmaz bir krizin eşiğine getirdi. Kartlı tam binişin 40 liraya, öğrenci ücretinin ise 28 liraya yükseldiği kentte, aktarma protokolünün bulunmaması nedeniyle günlük hayatında iki vasıta değiştirmek zorunda kalan bir vatandaş tek yönde 80 lira, gidiş-dönüşte ise 160 lira ödüyor. İlçeler ile kent merkezi arasındaki bilet fiyatlarının da 100 ila 300 lira bandına yerleşmesi, kırsal kalkınmayı ve kentin sosyokültürel bütünlüğünü doğrudan aşındırıyor.
Metropolleri Geride Bırakan Fiyat-Mesafe Uçurumu
Coğrafi olarak birbirine komşu olan iki kentin ulaşım politikaları kıyaslandığında tablo daha da çarpıcı bir hâl alıyor. Geniş bir coğrafyaya yayılan ve hat mesafeleri uzun olan Antalya’da uygulanan güçlü kamu sübvansiyonu sayesinde öğrenciler 20 liraya aktarmasız seyahat edebiliyor. Buna karşılık, kentsel dokusu birkaç kilometrelik kompakt bir alana kurulu olan Isparta’da öğrenci biletinin 28 lira olması tepkileri büyütüyor.
Belediye bütçesinden doğrudan ulaşım desteği sağlanmaması, aktarma indirimi uygulanmaması ve kısa mesafeye özel kademeli tarife geliştirilmemesi, Isparta’yı Türkiye’nin birim kilometre başına en pahalı ulaşım faturalarından birine sahip kenti konumuna taşıdı.
Esnaf “Çalıştıkça Batıyoruz” Diyor, Öğrenci Cephesinde Geçim Şoku
Yaşanan kriz yalnızca bilet alan yolcu tarafıyla sınırlı kalmıyor. Isparta Özel Halk Otobüsleri Kooperatifi bünyesindeki esnaf; akaryakıt artışları, sanayi bakım-onarım masrafları ve yedek parça maliyetleri karşısında artan fiyatlara rağmen kâr edemediklerini, yüksek ücretler nedeniyle yolcu kaybına uğradıklarını ve “çalıştıkça battıklarını” dile getiriyor.
Madalyonun diğer yüzünde ise Süleyman Demirel Üniversitesi’nde (SDÜ) eğitim gören on binlerce öğrenci bulunuyor. Aylık şehir içi yol gideri asgari bütçelerini aşan üniversiteliler, ulaşım masraflarının barınma, temel gıda ve eğitim materyallerine erişimlerini doğrudan kısıtladığını ifade ederek duruma tepki gösteriyor.
Yanıt Bekleyen Kritik Sorular
Araştırma dosyası kapsamında yerel aktörlerin ve kamu denetim organlarının yanıtlaması gereken temel başlıklar masada duruyor:
- Isparta Belediyesi ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü: Çevre illerde ve büyükşehirlerde başarıyla uygulanan bütçe sübvansiyonları ile indirimli veya ücretsiz aktarma protokolleri Isparta’da neden hayata geçirilmiyor? Özel Halk Otobüsleri Kooperatifi’ne 65 yaş üstü ve engelli yolcular için koltuk veya kilometre bazlı doğrudan destek sağlanacak mı? Kentin kompakt yapısına uygun kısa mesafe biniş tarifesi gündemde mi?
- Özel Halk Otobüsleri Kooperatifi Başkanlığı: Kartlı binişin 40 liraya, öğrencinin 28 liraya çekilmesi kısa mesafelerde yolcu kaybına yol açtı mı? Sefer yetersizliği, aşırı yolcu yoğunluğu ve araç konforu eksikliklerine dönük bir iç denetim mekanizması işletiliyor mu? Öğrencilere aylık indirimli paket abonman modeli sunulmasına kooperatif nasıl bakıyor?
- Üniversite Rektörlükleri, Öğrenci Temsilcilikleri ve Tüketici Hakları Dernekleri: Ulaşım maliyetlerinin öğrencilerin temel ihtiyaçları üzerindeki kısıtlayıcı etkilerine dair bir girişim yürütülüyor mu? Kampüs içi ve merkez bağlantılı ring hatlarının yerel yönetimle ortaklaşa ücretsiz veya sembolik ücretlerle işletilmesine yönelik bir adım atılacak mı?
Yapısal Çıkmaz ve Çözüm Çerçevesi
Ulaşım uzmanları, Isparta’daki tablonun yalnızca şoför esnafının zam talepleriyle veya ulusal enflasyon verileriyle izah edilemeyecek yapısal bir kentsel yönetim modeli sorunu olduğuna işaret ediyor. Toplu taşımanın kamusal sübvansiyonlardan yoksun biçimde tamamen özel bir kooperatifin ticari gelir dengesine bırakıldığı sistemlerde, her makroekonomik dalgalanmanın faturası doğrudan vatandaşa yansıyor.
Uzmanlara göre krizin aşılması şu 4 temel adımın hayata geçirilmesini zorunlu kılıyor:
- Kilometre Bazlı Kamu Sübvansiyonu: Isparta Belediyesi, kooperatif ile masaya oturarak kilometre bazlı kamu destekleme modelini devreye sokmalı.
- 60 Dakikalık Aktarma Protokolü: İlk binişin ardından en az 60 dakika geçerli olacak indirimli ya da ücretsiz aktarma sistemi başlatılmalı.
- Öğrenci Abonman Modeli: Üniversite kenti kimliğine uygun, sübvanse edilmiş aylık sabit kart uygulaması yürürlüğe konmalı.
- Kademeli Kısa Mesafe Tarifesi: Kompakt güzergâhlar için kısa mesafe biniş ücreti tanımlanarak hem yolcu kaybı önlenmeli hem de adil ücretlendirme sağlanmalı.
Bu adımlar atılmadığı takdirde ulaşım ücretleri dar gelirli ve öğrenci kesim için karşılanamaz bir yük, müşteri kaybeden taşımacı esnafı için ise sürdürülemez bir işletme krizi olmaya devam edecek.
