Milli Mücadele’nin kan ve barut kokan sayfaları arasında, Isparta’nın hikayesi bembeyaz bir sayfa gibi parlar. Ege’de şehirler yakılıp yıkılırken, Anadolu yangın yerine dönmüşken, Isparta merkezine düşman çizmesi kalıcı olarak basamamış, İtalyan bayrağı bu şehrin gönderine çekilememiştir.
Peki, bu nasıl mümkün oldu? Isparta’nın sırrı neydi?
Isparta, düşmana karşı sadece Demiralay ve Çelikalay ile silahlı mücadele vermedi; aynı zamanda tarihe geçecek bir “psikolojik harp” ve “pasif direniş” destanı yazdı.
İtalyanların “Kadife Eldiven” Stratejisi
Mondros Ateşkesi’nden sonra Antalya’ya çıkan İtalyanlar, Yunanlılar gibi yakıp yıkarak değil, “yumuşak güç” ile ilerlemek istiyorlardı. Amaçları, kendilerini “medeniyet getiren, koruyucu” gibi gösterip halkın sempatisini kazanarak bölgeye kalıcı olarak yerleşmekti. Isparta’ya gönderdikleri subaylar nazik davranıyor, doktorları halka sağlık hizmeti vermeye çalışıyor, çocuklara şeker dağıtıyorlardı.
İşte en büyük tehlike buydu: Gönüllü teslimiyet.
Isparta halkının bu “tatlı zehri” yutmamasını sağlayanlar, feraset sahibi din alimleri oldu. Onlar, bu kadife eldivenin içindeki demir yumruğu görmüşlerdi.
Minberden Yayılan Direniş Ruhu: Yılanlıoğlu Ali Efendi
Bu manevi direnişin sembol isimlerinden biri, hiç şüphesiz Yılanlıoğlu Ali Efendi ve onun gibi düşünen diğer hocaefendilerdi.
O dönemde cami kürsüleri, bugünün medya merkezleri gibiydi. Halkın en doğru haberi aldığı, moral bulduğu yerlerdi. İstanbul Hükümeti’nin “işgalcilere direnmeyin” yönündeki fetvaları Anadolu’ya yayılırken, Isparta uleması bu fetvaları ellerinin tersiyle itti.
Cuma hutbelerinde, vaazlarda verilen mesaj netti: “Gelen misafir değil, işgalcidir. Onlara ekmek yok, su yok, güler yüz yok!” Ali Efendi ve arkadaşları, halkı silahlı bir çatışmaya sokarak kırdırmadılar ama onlara düşmanı nasıl “yok sayacaklarını” öğrettiler.
Psikolojik Harp Sahada: “Yokluk” Stratejisi
Ulemanın örgütlediği halk, İtalyan askerlerine karşı muazzam bir sosyal tecrit uyguladı. Bu, dünyada eşine az rastlanır bir sivil itaatsizlik örneğiydi.
Tarihi kaynaklarda anlatılan şu olaylar bu stratejinin ne kadar başarılı olduğunu gösterir: Isparta çarşısına inen bir İtalyan askeri, parasıyla dahi olsa bir somun ekmek, bir kilo üzüm alamazdı. Dükkana girdiği anda esnaf ya “Mal kalmadı” der, ya aniden dükkanı kapatır ya da Türkçe bilmediğini ima ederek askeri görmezden gelirdi.
Sokakta yürüyen İtalyan subaylarına kimse selam vermez, yüzlerine bile bakmazdı. Kahvehanelerde onlara çay servisi yapılmazdı. İtalyanlar, silahları olmasına rağmen kendilerini “görünmez adam” gibi hissetmeye başladılar. Bu durum, işgalci askerlerin moralini öylesine bozdu ki, Isparta’da kalmanın onlar için bir anlamı kalmadı. Şehirde barınamıyor, iaşelerini temin edemiyorlardı.
Cephe Gerisinin Manevi Komutanları
Isparta uleması sadece şehirdeki İtalyan tehdidini savuşturmakla kalmadı. Onlar, Anadolu’daki büyük yangının da farkındaydı.
“Vatan bir bütündür, İzmir’in acısı Isparta’nın acısıdır” diyerek, Demiralay ve Çelikalay’a katılımı teşvik ettiler. Camilerde toplanan yardımlarla cephedeki askerlerin donatılmasını sağladılar. Evlatlarını dualarla, tekbirlerle Afyon’a, Kütahya’ya, Sakarya’ya gönderdiler. Onlar, cephe gerisinin manevi komutanlarıydı.
Sonuç: Kansız Bir Zafer
Isparta’nın bu “sessiz direnişi”, İtalyanların şehirdeki varlığını anlamsızlaştırdı ve sonunda çekip gitmek zorunda kaldılar.
Bugün geriye dönüp baktığımızda, Yılanlıoğlu Ali Efendi ve isimsiz nice din aliminin şu muazzam stratejisini görüyoruz: Düşmanı sadece silahla değil; inançla, birlikle ve zekayla yenmek. Isparta, tek bir camı kırılmadan, manevi gücüyle işgali püskürten şehir olarak tarihe altın harflerle yazıldı.
Bu aziz hatıranın mimarlarına rahmet olsun.
Kutu Bilgi: Direnişin Stratejisi Neydi?
- Pasif Direniş: İşgalciye karşı silah kullanmadan, ancak onunla hiçbir şekilde işbirliği yapmadan varlığını reddetmek.
- Sosyal Tecrit (Boykot): İtalyan askerlerine mal satmamak, selam vermemek, onlarla konuşmamak ve onları toplumdan dışlamak.
- Manevi Motivasyon: Ulemanın cami kürsülerinden halkı sürekli uyanık tutması, milli ve dini duyguları canlı tutarak teslimiyeti önlemesi.
Yazar Notu: Dört bölümlük “Isparta’nın Kuvayi Milliye Kahramanları” yazı dizimizin sonuna geldik. Hafız İbrahim’den Böcüzade’ye, Hüseyin Hüsnü Bey’den isimsiz ulemaya kadar bu şehrin harcını karan tüm kahramanları bir kez daha minnetle anıyoruz. Tarihini bilen, geleceğine daha güçlü yürür.
