Isparta-IspartaGuncel.Com Böcüzade Süleyman Sami, Isparta tarihinin en kilit ve entelektüel figürlerinden biridir. Onun mücadelesi, cephedeki savaştan çok, masa başındaki strateji ve diplomasi savaşıdır.
Bir kurtuluş savaşı sadece top ve tüfekle, süngü ve barutla kazanılmaz. Savaşın görünmeyen cephesi; akıldır, stratejidir, diplomasidir ve tarihe not düşmektir. Isparta’nın Milli Mücadele destanında, Hafız İbrahim Demiralay “kılıç ve kalkan” ise, Böcüzade Süleyman Sami bu mücadelenin “aklı ve kalemi”dir.
Hem Isparta tarihini yazarak bizlere aktaran bir yazar hem de o tarihi bizzat yaşayan, yönlendiren bir devlet adamı olan Böcüzade’yi anlamak, Isparta’nın kurtuluş ruhunu anlamaktır.
Tarihi Yazan ve Yaşayan Adam
1851 yılında Isparta’da doğan Böcüzade Süleyman Sami, köklü bir aileden geliyordu. İyi bir eğitim almış, memuriyetin çeşitli kademelerinde bulunmuş ve Isparta Belediye Reisliği (Belediye Başkanlığı) yapmış tecrübeli bir bürokrattı.
Ancak onu tarihimizde eşsiz kılan özelliği, olaylara sadece bir idareci gözüyle değil, bir tarihçi gözüyle de bakabilmesiydi. Bugün Isparta’nın 19. ve 20. yüzyıl başındaki durumunu, sosyal yapısını ve Milli Mücadele yıllarını en ince detayına kadar biliyorsak, bunu onun kaleme aldığı “Isparta Tarihi” (Kuruluşundan Bugüne Isparta Tarihi) eserine borçluyuz. O, gelecek nesillerin bugünleri bilmesi gerektiğini öngören bir vizyonerdi.
Sivas’ta Bir Ispartalı: Milli İradeye Katılım
Anadolu’da Milli Mücadele ateşi yakıldığında, Böcüzade yaşı ilerlemiş olmasına rağmen kenara çekilmedi. Mustafa Kemal Paşa’nın çağrısına kulak verdi. Sivas Kongresi’ne Isparta delegesi olarak katılarak, şehrimizin iradesini milli mücadelenin merkezine taşıdı.
Sivas dönüşü, Isparta Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin güçlenmesinde ve halkın örgütlenmesinde aktif rol oynadı. Onun varlığı, şehir eşrafının ve bürokrasinin Milli Mücadele’ye ikna edilmesinde büyük bir güven unsuruydu.
İtalyanlara Karşı “Diplomatik Satranç”
Isparta’nın Milli Mücadele yıllarındaki en büyük imtihanı, Antalya’yı işgal eden İtalyanların Isparta üzerindeki emelleriydi. İtalyan subayları sık sık Isparta’ya geliyor, nabız yokluyor ve işgal için zemin arıyordu. İşte bu noktada Böcüzade Süleyman Sami’nin “diplomatik zekası” devreye girdi.
Hafız İbrahim Demiralay sahada askeri hazırlıkları yaparken, Böcüzade Süleyman Sami şehir merkezinde siyasi bir denge kurdu. İtalyan komutanlarla yapılan görüşmelerde öylesine akılcı, nazik ama bir o kadar da kararlı bir duruş sergiledi ki; İtalyanlar Isparta’da kalıcı olamayacaklarını, halkın tepkisinin çok sert olacağını ve burada bir batağa saplanacaklarını anladılar.
Böcüzade, halkı galeyana getirip şehri bir çatışma alanına çevirmeden, tereyağından kıl çeker gibi İtalyan tehdidini savuşturmayı başardı. Bu, kan dökmeden kazanılmış büyük bir zaferdi.
Meclis Günleri ve Hizmet Aşkı
Böcüzade Süleyman Sami, bu hizmetlerinin ardından TBMM 1. Dönem Isparta Milletvekili olarak Ankara’ya gitti. Meclis’te İrşad Encümeni gibi komisyonlarda çalışarak, milli bilincin Anadolu’ya yayılması için çabaladı. Yaşlılığına ve sağlık sorunlarına rağmen, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerine harç taşıdı.
Sonsuzluğa Uğurlanış
1932 yılında hayata veda eden Böcüzade Süleyman Sami, ardında sadece siyasi bir miras değil, kültürel bir hazine de bıraktı. O, Isparta’nın sadece geçmişini değil, geleceğini de düşünen bir aydındı.
Bugün bizlere düşen; onun “akıl, bilim ve vatan sevgisiyle” harmanladığı mirasa sahip çıkmaktır. Isparta’nın bu bilge çınarı, yazdıklarıyla ve yaptıklarıyla daima yaşayacaktır.
Kutu Bilgi: Böcüzade Süleyman Sami Kimdir?
- Doğum: 1851, Isparta
- Ölüm: 1932, Isparta
- Görevi: Isparta Belediye Reisi, Sivas Kongresi Delegesi, TBMM 1. Dönem Isparta Milletvekili, Yazar.
- Eseri: Isparta Tarihi (Şehrin en önemli yerel tarih kaynağıdır).
- Önemi: Milli Mücadele’de diplomatik kanadı yönetmiş, şehirdeki iç huzuru sağlamış ve tarihi kayıt altına almıştır.
Yazar Notu: Serimizin üçüncü yazısında, Isparta’nın bir diğer vurucu gücü olan “Çelikalay”ı ve onun efsanevi komutanı Binbaşı Hüseyin Hüsnü Özdamar’ı anlatacağız. Takipte kalın.
