ISPARTA-ISPARTAGUNCEL.COM
UYKU HASTALIĞINDA SİVRİSİNEK YANILGISI VE TEDAVİDE YENİ DÖNEM
Türkiye’de genellikle sivrisineklerden bulaştığı sanılan, ancak asıl kaynağı Çeçe sineği olan ölümcül ‘Afrika Uyku Hastalığı’ için tıp dünyasından umut verici haberler geldi. Yıllarca zehirli arsenik türevleriyle tedavi edilmeye çalışılan hastalıkta, yeni geliştirilen ilaçlar tedavi sürecini kökten değiştiriyor.
Halk arasında “Uyku Hastalığı” olarak bilinen Afrika Tripanozomiyazı hakkında Türkiye’deki bilgi kirliliği ve tedavi alanındaki son gelişmeler, uluslararası kaynaklardan derlenen verilerle yeniden gündeme taşındı. Uzmanlar, hastalığın bulaşma yolları konusundaki yaygın yanlış anlamalara dikkat çekerken, ölümcül enfeksiyona karşı geliştirilen yeni nesil ilaçların %95’e varan başarı oranlarını duyurdu.
SİVRİSİNEK DEĞİL, ÇEÇE SİNEĞİ TEHDİDİ
Hastalıkla ilgili en büyük yanılgının bulaş kaynağı olduğunu belirten uzmanlar, Türkiye’de sıkça karıştırılanın aksine bu hastalığın sivrisineklerle bir ilgisi bulunmadığını vurguluyor. Sıtma ve Batı Nil Virüsü’nün aksine, Uyku Hastalığı yalnızca Sahra Altı Afrika’da yaşayan “Çeçe Sineği” (Glossina) tarafından taşınıyor. Bu ayrım, özellikle Afrika ülkelerine seyahat eden Türk vatandaşları ve iş insanları için hayati önem taşıyor; zira sivrisinek kovucu önlemler, bu sinek türü üzerinde her zaman etkili olmuyor.
ÖLÜMCÜL UYKU VE KİŞİLİK BOZUKLUĞU
Hastalık, parazitin kan-beyin bariyerini aşarak merkezi sinir sistemine ulaştığı ikinci evrede dramatik belirtiler gösteriyor. Hastalarda gece uykusuzluğu, gündüz aşırı uyku hali, kişilik değişiklikleri ve denge kayıpları görülüyor. Tedavi edilmediği takdirde ise süreç koma ve ölümle sonuçlanıyor.
ARSENİKTEN HAPA GEÇİŞ: TEDAVİDE DEVRİM
Yakın geçmişe kadar hastalığın tedavisinde kullanılan “Melarsoprol” adlı ilacın, içerdiği arsenik nedeniyle damarları yaktığı ve hastaların %5 ila %10’unun tedavi sırasında hayatını kaybettiği biliniyordu.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve İhmal Edilen Hastalıklar İçin İlaç Girişimi (DNDi) verilerine göre, son 5 yılda geliştirilen tedaviler bu karanlık tabloyu değiştirdi:
- Fexinidazole: 2019 yılında kullanıma giren bu ilaç, hastalığın tedavisinde bir dönüm noktası oldu. Tamamen ağızdan alınan ilk ilaç olma özelliği taşıyan Fexinidazole, hastaneye yatış ve zorlu damar yolu tedavilerini ortadan kaldırdı.
- Acoziborole (Faz Çalışmaları): The Lancet dergisinde yayınlanan son klinik çalışmalara göre, tek dozluk oral tedavi sunan bu yeni molekül, hastalığın her iki evresinde de yüksek başarı sağladı.
TÜRKİYE İÇİN UYARI
Türkiye coğrafi olarak risk bölgesinde yer almasa da, artan uluslararası seyahatler ve küresel iklim değişikliği nedeniyle sağlık otoriteleri konunun takip edilmesi gerektiğini belirtiyor. Afrika kıtasına seyahat edecek vatandaşların, sivrisinek koruyucularının ötesinde, Çeçe sineğine karşı özel önlemler alması ve dönüşte şüpheli belirtiler (ateş, eklem ağrısı, uyku bozukluğu) yaşamaları halinde seyahat geçmişlerini doktorlarına bildirmeleri öneriliyor.
